“Mijn broertje is dood! Mijn broertje is dood!” Onze oudste dochter rent vrolijk heen en weer in onze woonkamer terwijl ze deze zin continu herhaalt. Ze is dan 3 jaar. Ze weet goed wat ze zegt, maar ze heeft geen idee wat het echt betekent, wat volkomen logisch is op die leeftijd.
Toen Stef ruim een dag na zijn geboorte overleed, was onze oudste dochter net een jaar. Hoewel ze Stef heeft gezien, zowel toen hij nog in leven was als de week voor de crematie waarin hij bij ons thuis was, kan ze zich daar niks van herinneren. Inmiddels zit ze in groep 1 van de basisschool en weet ze dat ze naast twee jongere zusjes ook nog een broertje heeft. Een broertje dat niet meer bij ons is. We praten soms over Stef en op zijn verjaardag hangen we een slinger op met zijn naam en eten we een taartje op de plek waar we met familie en vrienden afscheid van hem hebben genomen. Er hangt een foto van Stef in onze woonkamer en de kleine urn met as staat in ons huis. Net als een kistje met de spaarzame herinneringen die we konden maken: afdrukken van zijn handen en voeten, een plukje haar, zijn beademingsbuis, foto’s en een piepklein slaapzakje. Uit het niets krijgen we soms de vraag van onze oudste dochter of ze even in het kistje of in de urn mag kijken. En dan doen we dat. Ze stelt veel vragen en we geven eerlijk antwoord, met woorden die passen bij haar leeftijd.
Soms zijn mijn man en ik verdrietig. Dat hoort erbij en zal denk ik altijd zo blijven. We stoppen ons verdriet om Stef niet weg, maar willen onze kinderen er ook niet mee belasten. Onze oudste dochter heeft ons onbewust door een hele donkere periode heen geloodst. Door zichzelf te zijn. Ze gaf ons een knuffel als we die nodig hadden. En dat doet ze nog steeds. Ze weet dat we soms verdrietig zijn om Stef. En dat mag. En als zij nieuwsgierig is naar haar broertje, pakken we het herinneringskistje of fotoboek erbij en geven we antwoord op haar vragen.
En zo snel deze vragen soms bij haar opkomen, zo snel gaat ze ook weer over tot de orde van de dag. Het ene moment kijken we naar foto’s van haar broertje die er niet meer is en 3 seconden later wil ze knutselen of iets bouwen met Duplo.
We lezen vaak samen boekjes om over te praten, zoals Voor ALTIJD bij ons.